Ubongo wa mtoto hujifunza kupitia mchakato wa kupokea taarifa, kuzichakata, kuzihifadhi na kuzitumia katika mazingira halisi. Tofauti na watu wazima, ubongo wa mtoto huwa katika hatua ya ukuaji wa haraka sana, hivyo una uwezo mkubwa wa kujenga miunganiko mipya ya neva kulingana na mambo anayoyaona, kuyasikia na kuyafanya kila siku.
Mtoto anapozaliwa, ubongo wake tayari huwa na mabilioni ya seli za neva zinazojulikana kama neurons. Hata hivyo, uwezo wa kujifunza haupatikani tu kwa kuwa na seli hizi, bali hutegemea namna seli hizo zinavyounganishwa. Kila mtoto anaposikia sauti, kuona kitu, kugusa, kuzungumza au kucheza, miunganiko mipya huundwa ndani ya ubongo wake. Kadiri uzoefu unavyorudiwa mara nyingi, ndivyo miunganiko hiyo inavyozidi kuwa imara.
Kwa mfano, mtoto anapofundishwa kutamka neno fulani mara kwa mara, sehemu za ubongo zinazohusika na lugha huendelea kuimarika. Vivyo hivyo, mtoto anayeshiriki michezo, kuimba au kuchora hujenga uwezo wa kufikiri, kukumbuka na kutatua matatizo.
Ubongo wa mtoto hujifunza zaidi kupitia mazingira yenye mwingiliano. Mazungumzo kati ya mtoto na mzazi, mwalimu au watu wa karibu yana mchango mkubwa katika maendeleo ya lugha na fikra. Ndiyo maana watoto wanaozungumzishwa, kusomewa hadithi na kuulizwa maswali mara nyingi huonyesha maendeleo mazuri ya uelewa.
Hisia pia zina nafasi muhimu katika ujifunzaji. Mtoto anayejisikia salama, kupendwa na kuthaminiwa huwa na uwezo mkubwa zaidi wa kujifunza kuliko mtoto anayekua katika mazingira ya hofu au msongo wa mawazo. Hii ni kwa sababu hali ya hofu huathiri namna ubongo unavyopokea na kuhifadhi taarifa.
Aidha, ubongo wa mtoto hujifunza kwa kufanya makosa na kurekebishwa. Mtoto anapojaribu kutembea, kuandika au kuzungumza, huwa hafanikiwi mara moja. Kupitia majaribio ya mara kwa mara, ubongo hujenga njia bora zaidi za kufanya shughuli hizo kwa usahihi.
Kwa ujumla, ujifunzaji wa mtoto ni matokeo ya mwingiliano kati ya ukuaji wa kibaiolojia wa ubongo, mazingira anayokulia, uzoefu anaoupata, pamoja na mawasiliano anayofanya kila siku. Ndiyo maana malezi, elimu na mazingira bora vina mchango mkubwa katika maendeleo ya akili ya mtoto.
